جیاوازی گرێبەستە نەوتییەكەی ڕۆژئاوای كوردستان‌و هەرێم

پۆڵەتیك پرێس: ساڵح میراودەلی

تاكە ڕێگایەك، كە دۆناڵد ترامپی سەرۆكی ئەمریكا ھێزە زەمینییەكانی وڵاتەكەی لەسوریا بھێڵێتەوە نەوتە، ئەوەش بەپێی راپۆرتێكی (فۆڕین پۆڵەسی) ئەمریكی.

گرێبەستە نەوتییەكەی رۆژئاوای كوردستان لە نێوان ھێزەكانی سوریای دیموكرات و كۆمپانیای (دەلتا كرێسنت ئینێرجی) ئەمریكیدا واژووكراوە، بۆ ماوەی ٢٥ساڵ لەكێڵگە نەوتییەكانی باكووری سوریا.

بەپێی لێكدانەوەكان، لەنێو ڕای گشتی كوردستاندا بەگشتی، بەگومانەوە ھەڵسەنگاندن بۆ گرێبەستەكە كراوە، ئەویش بەھۆی ئەزموونی شكستخواردووی گرێبەستە نەوتییەكانی باشووری كوردستان لەچەند ساڵی ڕابردوودا، كە لەسەر سێ ئاستی جیاواز (ناوخۆیی-عێراقی- نێودەوڵەتی) پەیوەندییە سیاسی و ئابوورییەكانی ھەرێمی كوردستانی لەخراپەوە بۆ خراپتر بردووە، وێڕای كەڵەكەبوونی قەرزێكی زۆری كۆمپانیاكانی بواری وزە لەسەر ھەرێمی كوردستان و قوڵبوونەوەی قەیرانی دارایی بەجۆرێك حكومەتی ھەرێم بەچەندین مانگ نیوە موچەیەكی فەرمانبەرانی پێنادرێت.

 

لەنێو ڕای گشتی كوردستاندا بەگشتی، بەگومانەوە ھەڵسەنگاندن بۆ گرێبەستەكە كراوە، ئەویش بەھۆی ئەزموونی شكستخواردووی گرێبەستە نەوتییەكانی باشووری كوردستان

 

ئێستا پرسیارەكە ئەوەیە، ئایا ھاوشێوەی باشووری كوردستان گرێبەستەكە نابێت بە بنبەست؟ لەسەر ئاستی ناوچەییش، حكومەتی سوریا بە فەرمی ھەڵوێستی خۆی ڕاگەیاندو وتی: ئەو ڕێككەوتنە لەسەر ھیچ بنەمایەكی یاسایی نییە و تەنیا بۆ دزینی سەرمایەی سوریایە، توركیاش ئاماژەی بەوەدا، ڕێككەوتنەكە سەرەتایەكە بۆ دابەشكردنی سوریا و بەمەترسی بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانی توركیای دەزانێت.

حكومەتی سوریا پێش ساڵی ٢٠١١، بەگشتی ڕۆژانە ٣٨٠ ھەزار بەرمیل نەوتی خاوی بەرھەمھێناوە، بەشی زۆریشی لەو ناوچانە بەرھەمھێناوە، كە لەئێستادا دەكەوێتە ژێر دەسەڵاتی ھێزەكانی سوریای دیموكرات، بەتایبەتیش كێڵگە نەوتییەكانی دێرەزوور، ئەگەرچی ئەو زانیارییانەی حكومەتی سوریا زۆر باوەڕپێكراونین، بەپێی گرێبەستەكەی نێوان ھەسەدە و كۆمپانیا ئەمریكییەكە، بڕیارە ڕۆژانە ٤٠٠٠٠٠ چوار سەد ھەزار بەرمیل نەوت لەكێڵگەكان بەرھەمبھێنرێت، وێڕای لێدوانی وەزیری دەرەوەی ئەمریكا، وتی: جگە لەدەرھێنانی نەوت پەرە بە نۆژەنكردنەوەی كێڵگە نەوتیەكانیش دەدەین، واتە ئامانجیانە لەداھاتوودا ھەوڵ بدەن ئاستی بەرھەمھێنان بەرزبكەنەوە و دەستیش بۆ كێڵگە غازیەكان ببەن.

ئەوەی گرێبەستە نەوتییەكانی باشوورو ڕۆژئاوای كوردستان جیادەكاتەوە :
یەكەم: گرێبەستە نەوتییەكەی ڕۆژئاوای كوردستان لەلایەن حكومەتی ئەمریكاوە گەڵاڵە كراوە و خۆشیان سەرپەرشتی كێڵگە نەوتییەكان دەكەن، ھێزەكانی سوریای دیموكراتیش بەھاوكاری ھێزە ئەمریكییەكان پارێزگاری لەكێڵگەكان دەكەن.

گرێبەستە نەوتییەكانی ھەرێمی باشووری كوردستان، لەلایەن چەند بازرگان و دەڵاڵێكی بواری نەوتەوە گەڵاڵەكراون بەھاوكاری چەند كەسێكی نێو دەسەڵات، كە بڕی بەرھەمھێنانی بەرمیلێك نەوت لەكێڵگەكاندا، چەندین جار زیاترە لە نرخی ستانداردی جیھانی، پاسەوانی و پارێزگاری كردنی كێڵگە نەوتییەكانیش دراوە بەو كەسانەی سەر بەدەسەڵاتن لەنێو حزبەكاندا، بۆ چاوبەستنی خەڵكیش داویانن بەكۆمەڵێك كۆمپانیای ئاسایش كە بەشێكن لەخۆیان، واتە پێش بەبازاڕكردنی نیوەی داھاتەكەی لێ ھەڵگیراوە.

دووەم: گرێبەستە نەوتییەكانی باشوور، لەگەڵ چەندین كۆمپانیای جۆراوجۆری وڵاتانی جیاوازدا كراون، كە جۆرێك لەپێكدادانی بەرژەوەندی ھێزەكانی دروستكردووە.

لەڕۆژئاوای كوردستان، تەنیا گرێبەستە لەگەڵ ھێزێكی سەرەكی جیھانیدا كراوە، كە ئەمریكییەكانن و بەئاشكراش ڕایانگەیاندووە داھاتەكەی بۆ بەھێزكردنی ھەسەدە بەكاردەھێنن.

سێیەم: مەزڵوم عەبدی، بەنوێنەرایەتی ھەسەدە گرێبەستەكەی واژووكردووە، جگە لە ھێزە كوردییەكان، سەرجەم پێكھاتە و كەمینەكانی دیكەش پشتگیریان كردووە و ئاگاداری وردەكاری گرێبەستەكە بوون، پێش گرێبەستەكەش لەگەڵ سەرجەم لایەنە كوردییەكانی نەیاری ڕۆژئاوا ڕێككەوتووە (ئەنەكەسە) بۆ سەقامگیری سیاسی و كۆمەڵایەتی، بەڵام لە ھەرێمی كوردستاندا، تائێستاش جگە لەچەند كەسێكی دیاریكراوی نێو حزب كەس ئاگاداری وردەكاری گرێبەستەكان نەوتییەكان نیە و پێشتریش لەپشت پەردەوە بێ ئاگاداری زۆرینەی لایەنە سیاسیەكانی باشوری كوردستان گرێبەستەكان واژۆ كراون.

گرنگی ئەو گرێبەستە لەگەڵ ئیدارەی ڕۆژئاوا، زۆر ڕەھەندی سیاسی و ئابوری ھەیە:
یەكەم: دانپێدانانی ناڕاستەوخۆی ئەمریكا بەھێزەكانی سوریای دیموكرات، كە كاراكتەری سەرەكی لەنێویاندا ھێزی كورد و پەیەدە یە، بەتایبەتیش بەتاڵكردنەوەی ھەوڵەكانی توركیایە، لە بەتیرۆریست ناساندنی ئەو ھێزە.

دووەم: پاڵنەرێكی باش دەبێت، بۆ بەشداریپێكردنی ھەسەدە، لەنوسینەوەی دەستوری تازەی سوریادا، ھەروەھا فشارێكیش بۆ سەر دیمەشق لەڕێگەی گفتوگۆوە دان بەو ئیدارەیەدا بنێت لەچوارچێوەی سوریادا.

سێیەم: بوژانەوەی كەرتی پیشەسازی ناوخۆیی و پیشەسازی كشتوكاڵی، لەسنوری ژێر دەسەڵاتی ھەسەدەدا.

چوارەم: دروستكردنی بەربەستێكی كۆنكرێتی لەبەردەم پڕۆژەكەی توركیادا، كە ئامانجی دەستبەسەرداگرتنی ناوچەكانی وزەیە لە سوریا، بەتایبەتیش دوای پڕۆژەی سەر دەریای سپی ناوەڕاست بە پاڵپشتی ئەمریكا، بۆ دەرھێنانی غازی ژێر دەریای ناوەڕاست و بەبازاڕكردنی لە ئەوروپا، ئۆپەراسیۆنە سەربازیەكانی لیبیاشی ھەر بەشێكن لەو خەونە. لەكۆتاییدا، بە نامەیەكی برێت مەكگۆرك كۆتایی پێدەھێنم، كە بۆ بوەزارەتی دەرەوەی ئەمریكای ناردووە، ئەوكات نوێنەری ھاوپەیمانان بوو لە ئێراق و سوریا بۆ شەڕی دژە تیرۆر.مەكگۆرك نوسیویەتی كاتێك لەگەڵ ئەردۆگان كۆبوومەوە، باسی ناوچەی ئارامی سوریای بۆ كردم، گوتی لەشاری حەلەبی سوریاوە تاوەكو موسڵیش دەگرێتەوە بەدرێژایی چوارسەد میل، ئەو ناوچانە بەشێكن لە خاكی توركیا و ساڵی ١٩٢٣ لە پەیمانی لۆزاندا نادادپەروەرانە لێمان زەوتكراون ( ئیسڕائیل ناشناڵ نیوس- ١٤/٠٨/ ٢٠١٩)

كەواتە ئەو گرێبەستە بەپشتگیری و ھاوكاری ئەمریكییەكان، جگە لەوەی قەڵغانێكە بۆ ئیدارەكەی ڕۆژئاوا، ھەروەھا سەرەتایەكی بەگوڕیشە بۆ پوچەڵكردنەوەی پلانەكانی توركیا و لەگۆڕنانی خەونەكەیان.

ژێدەرەكان بە ئینگلیزی: فۆرین پۆڵەسی، ڕۆیتەرز، بی بی سی، ئیسڕائیل ناشناڵ نیوس

قەیوان گروپ

 


مایۆرکا سیتی جوانییەک لە دڵی سروشتدا