عێراق و میسرو ئووردن ژێر بەژێر بەنیازی چین

 

ئەسعەد جەباری

لەسەروبەندی کۆبوونەوە سێ قۆڵیەکەی (عێراق میسر ئووردن) لەقاهیرەی پایتەتی میسرو عەمانی پایتەختی ئووردن لەماوەی ڕابردوودا کۆمەڵێک ڕاسپاردەو بڕیاری گرنگ هەبوون بۆ کارکردنی پێکەوەیی و هاوپەیمانێتی سێ قۆڵی نێوان ئەم سێ دەوڵەتە.
هەرچی بەغدای پایتەخت بوو خۆی ئامادە دەکرد کۆبوونەوەی سێهەم بهێنێتە کن خۆی، بەڵام دوو ڕووداوی نەخوازراوی کوتوپڕ یەکەمیان وەرگەڕانی شەمەندۆفەرێکی میسری و گیان لەدەستدانی دەیان کەس لەو ڕووداوەدا، هەروەها کوودەتا شکستخواردووە چاوەڕواننەکراوەکەی شازادە حەمزە برای شا عبدووڵڵا کوڕی شا حوسێن پادشای ئووردن هەموو ڕێسەکانی کۆبوونەوەی سێیەمی بەغدای کردەوە بەخووری.

عێراق لەبەرنامەیدایە کە بەهاوکاری ئەو دوو ووڵاتە بتوانێ ڕێگە خۆش بکات بۆ درووستکردنی نۆکەندێکی درێژ بەمەبەستی ئاسانکاری کەشتیە بارهەڵگرەکانی بازرگانی نێوان ووڵاتانی کیشوەری ئەوروپاو کیشوەری ئاسیا، هەڵبەتە ئەم بیرۆکەیە پێویستی بەپشتیوانی و هەماهەنگی ئووردن و میسر دەبێت، چونکە ئاسان نیە لێدانی نۆکەندێکی درێژ لەنێوان ئاوی دەریای سپی و کەنداوی فارسی عەرەبی بێ بڕیاری ئەو دوو ووڵاتە ئەو دوو ئاوە ببەستیت بەیەکەوە، لەبەر ئەوەی ئووردن و میسر دوو پێگەو شوێنی ستراتیژی گرنگی ئابووری ناوچەکەو جیهانن بۆ تێپەڕبوونی هەر کاڵاو شمەکێکی جیهانی لەڕێی بەندەرو نۆکەندی سوێس تێدەپەڕێ لەنێوان ئەوروپاو ئاسیاوە وە بەپێچەوانەشەوە.

بیرۆکەی درووستکردنی نۆکەندی (فاو-دەریای سپی)، ڕێگەیەکە بۆ دواڕۆژ کە بتوانن کەنداو ڕاستەوخۆ ببەستنەوە بەدەریای سپی، بەوشێوە دەتوانن هێڵێکی ئاوی نێوان ئەو دوو دەریا ئاویە ببەستنەوە بەیەکەوە ڕێگایەکی دوورو درێژ کوورت دەکاتەوە بۆ بابەتە بازرگانیەکانی جیهانی، ئەوە جگە لەوەی کە بەهەزاران کیلۆمەتر ئاودێری و کشتوکاڵ و خزمەتکردن بەپەلەوەڕو ئاژەڵ و بوارەکانی گەشتوگووزارو ئاوەدانکردنەوەو نیشتەجێبوون و خزمەتگووزاریەکانیتر هەموو ئەوانە دەکەونە نێوان ئەو هێڵەو ئاستی بازرگانی گەشە پێدەدات بۆ هەموو ناوچەکە، بەتایبەت بۆ لووبنان و سووریاو عێراق!.

من زۆرێک لەو بابەتانەم خوێندەوە کە ئەم بیرۆکەیەی هێناوەتە گۆڕێ، سەرئەنجام بۆم دەرکەوت کە ئەوە خواستی دەوڵەتی ئێران و دەوڵەتی عێڕاقی شیعەو دەوڵەتی سووریای شیعەو دەوڵەتی لووبنانی شیعەیە کەسوورن بەهەر نرخێک بێت ئەو پرۆژە گەورەو مەزنە جێبەجێبکرێت لەبەر ئەوەی ئێران و کەنداوی فارس دەبەستێتەوە بەئەوروپاو دەریای سپی ناوەڕاست، لەئەسڵدا بیرۆکەکە لەقازانجی ئێرانە بەپلەی یەکەم، ئەم هەنگاوەش پێویستی بەڕەزامەندی دوو دەوڵەتی گەورە هەیەو ئەوانیش بەشێوەی ڕاستەوخۆبێت یان ناڕاستەخۆ پشکیان دەبێت لەپرۆژەکەو هەنگاوەکانی، میسرو ئووردن ئەو دوو دەوڵەتەن عێراق بەبێ ڕەزامەندی و بڕیاری ئەوان ناتوانێ هیچ هەنگاوێک بنێ بۆ درووستکردنی نۆکەندی (فاو-دەریای سپی)، بۆیە دوو دیداری تایبەت و گفتوگۆی نهێنی و ئاشکرا بۆ ئەو بابەتە پێویستی بەکاتی زیاتر هەیە، شانسی عێراق وابوو کۆبوونەوەی سێهەم سازنەدراو دواخرا بۆ کاتێکی نادیار!، بەڵام ئەو پرۆژەیە پرۆژەیەکە ئاسان نیە جێبەجێکردنی چونکە بڕیاری نێودەوڵەتی دەوێ بۆ سێ دەوڵەتی (لووبنان و سوریاو عێراق) کە ئاوی دەریای سپی ڕابکێشن بۆ کەنداوی عەرەبی بەدرێژایی ١٤٠٠کم کیلۆمەترو پانی ٢٨٠ بۆ ٣٠٠مەتر بەقووڵی ٢٣مەتر، هەروەها پێویستی بە ١٠ بۆ ١٥ ساڵ کارکردنی بەردەوامە هەتا تەواوکردنی پرۆژەکە، ئەوە بێ لەوەی مەزەندە دەکرێت کە تێچووی پرۆژەی (نۆکەندی فاو-دەریای سپی) بگاتە ٣٣٠ بۆ ٤٠٠ملیار دۆلار، ساڵانە چاوەڕوان دەکرێت داهاتی ئەم پرۆژەیە بگاتە پێنج ملیار دۆلار.

ڕووداوەکانی ئەم چەند ساڵەی دوایی و جەنگ و شەڕی دژ بەتیرۆر هەلومەرجەکان ساڵ بەساڵ دەگۆڕێ، جۆری پەیوەندی و هاوپەیمانێتیش لەچوارچێوەیەکدا نامێنێتەوە، بەرژەوەندی هاوبەش و ناچاری بەردەم ڕووداوەکان هەموو دووژمنێکت هەتا سەر نیەو هەموو دۆستێکیشت تا سەر نابێت!، ئەوەی دەمێنێتەوە بیرکردنەوەیە بۆ ئایندەو تێکنەشکانت و بەردەوامیت لەگەڵ ڕووداوەکان و نەکەوتنت، عێراقی ئێستا بەچەند قۆناغێک بووە بە ناوەندێک بۆ گرێدانی نێوان هەموو ناکۆکەکانی ناوچەکەو جیهان، هەلومەرج بهێڵێ ئەو پرۆژەیە دەبێتە دەستپێک بۆ ئاڵوگۆڕی زۆر لەم ناوچە ئاگرینەدا، هەروەها دەبێتە دەسکەوتیش بۆ مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی ئێستای عێراق ئەگەر لەم سەروبەندەدا ئەو پرۆژە خەیاڵیە بڕیاری کۆنکرێتی لێبدرێ بەدرووستکردنی!، بەڵام خۆم باوەڕم وایە ئاسان نیە جێبەجێکردنی ئەو پرۆژەیە!!، ئەگەرچی هەموو شت چاوەڕوانکراوە لەخەیاڵەوە بۆ واقیع ببێتە مووعجیزەیەک، ئەی بۆ نا..!!.

پەخشی راستەوخۆی رادیۆ پۆلەتیک