راگەیاندنەكان و چاودێری سیاسی!

ئەم بابەتە 127 جار بینراوە

كاتێك كە شیكردنەوەی زانستی بۆ رووداوەكانی وڵات، بەهای نامێنێت و دەسكەوتی سیاسیی نییە، كاتێك كە ئەم پرۆسەیە لەسەر بنەمای ئاراستەكردنی ئایدیۆلۆژییانەی پێشوەخت بەڕێوەدەچێت، سەیر نییە ئیتر هەر كەسێك، لەشوێنی خۆیەوە، خۆی لێ بگۆڕێ و ببێتە چاودێری سیاسی و (رۆژنامەوان) و شیكاریی بۆ گۆڕانكارییە سیاسییەكان بكات. ئەمڕۆ لەواقعی كوردستاندا، بەبێ پێشێلكردنی بەهای تایبەتمەندییەكان Specializations، ئاسان نییە بتوانرێت درێژە بە گەمەیەكی ناشیرین بدرێت كە، بە ئاگاوە بكرێ یان نا، بریتییە لە گەمەی ساختەكردنی هۆشیاریی مرۆڤەكانی ئێمەو رێگرتن لەوەی بتوانن بەشێوازێكی زانستی و بابەتی بیربكەنەوەو لەدۆخ و كاروباری سیاسی تێبگەن.

لەگەڵ ئەوەدا، بێگومان ئەم پرسە هۆكارەكەی تەنها پەیوەندیی بە هەلومەرجەكانەوە نییە، بەڵكو هۆكاری بونیادیشی Structure هەیە. هەرێمەكەی ئێمە، ئەوە بۆ زیاتر لە 29 ساڵ دەچێت، بەبیانووی ئازادییە دیموكراتییەكان و فرەیی سیاسییەوە Political pluralism پڕكراوە لەو مۆدێلە لەئامرازەكانی پەیوەندیگرتنCommunication كە پەیامەكانیان لەئاستی راگەیاندنی جەماوەریدا Mass Media، بڵاو دەكەنەوە، واتە راستەوخۆ ئاراستەی جەماوەری بەرفراوانیان دەكەن. ئەمڕۆ ئەم دیاردەیە زیاتر لەكارێكی شێواو و ناسیستماتیكیی بۆ بەرپاكردوین، لەلایەكەوە ماسمیدیاكانمانی مەحكوم كردووە كە بیر لەدابینكردنی توانای مرۆیی خۆیان بكەنەوە كە لەئەزموونی نائاسایی كوردستاندا، ژمارەكەی، تەنها بەپێی ئەوەی كە لەلای سەندیكای رۆژنامەنووسانماندا تۆماركراوە، گەیشتۆتە نزیكەی 10 هەزار ” رۆژنامەوان و میدیاكار” ئەگەر ئێستا زیاتریش نەبێ!، لەلایەكی تریشەوە ناچاری كردوون، هەریەكە، دەیان بەرنامەی جیاجیایان هەبێت كە ئەوانیش دیسانەوە، بەشێكیان، پێویستییان بە توانای مرۆیی سەربارو دەرەوەی میدیاكانمان هەیە.

خراپتر لەوە، ئەمڕۆ میدیاكانمان ناچارن لەژێر فشاری پڕكردنەوەی لاپەڕەكاندا بێت، یان فشاری كاتی پەخش، بەدوای سەدان و هەزاران كەسی تریشدا بگەڕێن كە ڕووپەڕی رۆژنامەكان، یان پرۆگرام و گەشتەكانی هەواڵیان بۆ پڕبكەنەوە، ئەم پێویستییە زۆرەش كە كۆتایی نایەو وەك سووتەمەنییە بۆ وەگەڕخستن و بەردەوامبوونی ماشێنی میدیاییمان، كارێكی وای كردووە كە ئەمڕۆ بایەخێكی ئەوتۆ بەو پرسیارە نەدرێت: ئاخۆ هەموو ئەو توانا مرۆییانە، یان ئەو كەسانەی كە لەپرۆسەی بەرهەمهێنان و ناردنی پەیامە میدیاییەكاندا بەشداردەبن و بانگ دەكرێن، چ كارەن، ئاخۆ پیشەیان چییە، هەڵگری چ تایبەتمەندییەكن، تاچەند پەیوەندیدارن بەبابەت و پرسەكانەوە، خاوەنی چ پسپۆرییەكن؟!

لەلایەكی ترەوە، ئەمڕۆ تاقیكردنەوەی سیاسیمان و پلۆرالیزمی سیاسیی وڵاتی ئێمە وایانكردووە، بەشێكی زۆری پارتە سیاسییەكانمان كۆنترۆڵی كایەی ماسمیدیای كوردی بكەن، بتوانن بە دەیان كەناڵ: ئاسمانی و لۆكاڵی، نوسراو و بینراو، ئەلكترۆنی و بیستراو، تەنانەت ئەهلی و سێبەر-یش، بخەنە ژێر هەژموونی سیاسیی خۆیانەوەو بەشێكی زۆریان بكەنە میدیای سیاسی، بیانگۆڕن بۆ ئەو مۆدێلە لەمیدیا كە كار لەسەر پاڵنەرو ویستە سیاسییەكانی جەماوەر و رایگشتی دەكات و بەرەو ئامانجێكی سیاسی/ئایدیۆلۆژیی دیاریكراو جڵەو و ئاراستەیان دەكات نەك بەرەو ئەو ئامانج و چاوەڕوانی و بەرژەوەندییانەی كە واقعی كۆمەڵگای ئێمە پێویستیی پێیانە.

بێگومان ئەم بایەخە گەورەیەی پارتە سیاسییەكانمان بەمیدیاو میدیای سیاسی، ئێستا سۆشیال میدیاشی هاتۆتەسەر، لەبنەڕەتدا، لەبۆشاییەوە نەهاتووە. ئەم گرنگیدانەیان لەوەوە نییە میدیای پرۆفیشناڵ و پێشكەوتوومان هەبێت كە ببێتە سەرچاوەی بەخشینی زانیاری و هەواڵەكان، یان ئاشكراكردنی راستی و دەستنیشانكردنی واقعەكان، یان فراوانكردنی بیرو هۆشیاركردنەوەی مرۆڤەكان، بەڵكو زۆرجار، هەروەك كۆمەڵناسی گەورەی فەرەنسی پێیر بۆردیۆ(1930-2002ز) جەتی لێدەكاتەوە، دەرئەنجامی درككردنە بە توانای گەورەی گەمەكردنی میدیا بە عەقڵی مرۆڤەكان، یان وەك فەیلەسوفی پۆست مۆدێرن جان بۆدریارد(1929-2007ز) دەڵێ: توانای میدیا لەپیشەسازیی دروستكردنی وەهم و واقعی ناواقع لەشوێنی واقع خۆی. واتە لەكۆتاییدا بۆ دوورخستنەوەی خەڵكە لەئاڵۆزییەكانی واقع و فاكت و زانیاریی وردو دروست و تەواو، هاوكات بەرهەمهێنانەوەی ئەم ئاڵۆزی و هاوكێشانە لەكۆمەڵێك ماناو دەلالەت و وێنەو سیمبولی خوازراو و سادەكراودا. ئێمە ئەمە لەتیۆرەكانی زانایانی كۆمەنیكەیشن-ی وەك جۆرج جبنەر و لاری گرۆس و میلەر و مارشاڵ ماكلۆهان-یشدا دەیبینینەوە كاتێك باس لەتیۆری چاندنی كولتوری Cultivation theory دەكەن.

ئەوان بەئاشكرا ئەوەیان بۆ سەلماندووین كە مرۆڤ، بۆ نموونە، چەند كاتی خۆی بەدیار تەلەفزیۆنەوە خەرج بكات، زیاتر باوەڕ بەوە دەهێنێت كە جیهانی راستەقینە هەر ئەو جیهانەیە كە لەتەلەفزیۆنەوە دەیبینن، هەمان راستی، بە رێژەی جیاواز، بۆ فۆرمەكانی تری ماسمیدیاش راسته ئەگەر، بە بەرنامە، هۆشیاریی كۆمەڵایەتی ساختە بكرێت و بكەری دیاری ناو ئەم پرۆسەیەش لەو كەسانە بن كە ناودەنرێن چاودێر، یان چاودێری سیاسی ئیتر بەبێ ئەوەی هیچ پسپۆرییەكی پەیوەندیداریان بەدۆزو دۆسییەكانەوه هەبێت‌.

بەمانایەكی تر، ئێمە ئەمڕۆ زیاتر لەهۆكارێكی ستراكتۆریمان هەیە بۆ ئەوەی دیاردەیەك بەناوی دیاردەی(چاودێری سیاسی) یان(رۆژنامەنووس و نوسەر) بەدی بكەین بەبێ ئەوەی بەشی زۆری ئەوانەی كە لە راگەیاندنەكانی ئێمەدا ئەم ناوانەیان پێوە دەنرێ، هەڵگری مەرجەكانی ئەم ناونیشانانە بن. هۆكاری یەكەم بریتییە لەزۆرو بۆریی ماسمیدیای كوردی كە بۆ بەردەوامبوونی خۆی، وەك كارخانەیەكی فەل، هەموو شتێكی بەهەڵقدا دەكرێت!، هۆكاری دووەمیش: بەكارهێنانی میدیایە وەك ئامرازێكی پڕوپاگەندەی سیاسی، ئەمەشیان لەخزمەتی پارتە سیاسییەكانماندا نەك بەرژەوەندیی كۆمەڵگەو جەماوەری فراوان و هەمەجۆری بەركەوتووی میدیاكان.

عەدالەت عەبدوڵڵا
خ. دكتۆرا لەبواری Mass Media

پەخشی راستەوخۆی رادیۆ پۆلەتیک