ساڵیادی كۆماری كوردستان لەمەهاباد

ئەم بابەتە 96 جار بینراوە

پۆڵەتیك پرێس:
ئێوەی گەلی كورد هیچتان لەگەلانی سەر ئەم گۆی زەوییە كەمتر نییە، بەڵكو لە پیاوەتی و غیرەت و لێهاتوویی لەزۆر لەو گەلانەی رزگار بوون لە پێشترن، ئەو میللەتانەی لەچنگی دوژمنە زۆردارەكانیان رزگاریان بوو وەك ئێوەن، بەڵام ئەوان خۆیان رزگار كردووە، یەكێتیان لەنێواندا بووە، با ئێوەش وەك هەموو گەلانی رووی زەوی چیتر ژێردەست نەبن.

وا من لە دوایین ساتەكانی ژیاندا بەخاتری خوای گەورە ئامۆژگاریتان دەكەم، پێتان دەڵێم خوا بۆ خۆی ئەزانێت، كە من ئەوەی لەدەستم هات بە سەر و بە گیان و تێكۆشان بە ئامۆژگاری و رێنوێنی و رێگەی راست نیشاندانی ئێوە درێغیم نەكردووە.

ئەمە بەشێكە لە وەسێتنامەی پێشەوا قازی محەمەد، سەرۆكی یەكەم كۆماری كوردستان، كە لە ٢٢ ی كانونی دووەمی ساڵی ١٩٤٦ سەربەخۆیی خۆی راگەیاند.

دەوڵەتێكی كوردی تەمەن ١١ مانگ بوو، كە لەشاری مهاباد لە رۆژهەڵاتی كوردستان كۆمارەكە دامەزرا

كۆماری كوردستان .. دەوڵەتێكی كوردی تەمەن ١١ مانگ بوو، كە لەشاری مهاباد لە رۆژهەڵاتی كوردستان كۆمارەكە دامەزرا، قازی محەمەد پێشەوایەتی دەكرد و حاجی بابە شێخ سەرۆك وەزیرانی كابینەكەی بوو.

كۆماری كوردستان لە سەردەمی مێژوویی جەنگی سارددا لەسەر رووبەری ٣٧ هەزارو ٤٣٧ كیلۆمەتر چوارگۆشە دامەزرا، مهاباد پایتەختی كۆمار بوو، هەریەكە لە شارەكانی بۆكان، سەردەشت، میاندواو، نەغەدە و شنۆ و پیرانشاریش كەوتبوونە ناو سنوورەكانی كۆمارەوە، شارەكانی ورمێ و خۆی و سەلماس و ماكۆش ئەگەرچی بەفەرمی سەربە كۆمار نەبوون، بەڵام ئەو شارانەش لەژێر دەسەڵاتی هێزی هۆزە كوردییەكاندا بوون، كە پشتگیرییان لە كۆمار دەكرد.

كابینەی وەزاری كۆماری كوردستان لەسەرۆك وەزیران و ١٣ وەزیر پێكهاتبوو، لەگەڵ ئەوەی كۆمارەكە كەمتەمەن بوو تەنیا ١١ مانگ بەردەوام بوو، بەڵام لەو ماوە كەمەدا چەندین كاری ئەنجامدا، كە بە دەستكەوتی مێژوویی هەژماردەكرێن.

ئامانجەكانی كۆماری مهاباد
وەك لە مانیفێستۆی كۆماردا هاتبوو بەشێك لە ئامانجەكانی ئەمانە بوون:
زمانی كوردیی بكرێتە زمانی راگەیاندن‌و خوێندن‌و ئیدارە
هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا بۆ كوردستان بەمەبەستی چاودێری دەوڵەت و بابەتە كۆمەڵایەتییەكان
هەموو بەرپرسەكان لە خەڵكی ناوچەكە هەڵبژێردرێن
یەكێتی و برایەتی لەگەڵ خەڵكی ئازربایجان
یاسایەك هەبێت، كە بە یەكچەشن مامەڵە كرێكارو كەسایەتییە باڵاكان دا بكات

پێشینەی سەرهەڵدانی كۆماری كوردستان
لە مانگی ئابی ١٩٤١، راپەڕینێكی جەماوەریی كۆنترۆڵی ناوچە كوردییەكانی لە دەستی حكومەتی ناوەندیی ئێران دەرهێنا.

راپەڕینێكی جەماوەریی كۆنترۆڵی ناوچە كوردییەكانی لە دەستی حكومەتی ناوەندیی ئێران دەرهێنا

لەشاری مەهاباد، كۆمیتەیەك لە كەسانی چینی ناوەند بە پشتگیری سەرۆك خێڵەكان دەسەڵاتی ناوچەكەیان گرتە دەست.

پارتێكی سیاسی بەناوی كۆمەڵەی ژیانەوەی كوردستان (ژێ كاف) دامەزرێنراو قازی محەمەد، سەرۆكی بنەماڵەی قازی، بە سكرتێریی پارتەكە هەڵبژێردرا.

كۆمیتەكە بە سەركردایەتیی قازی محەمەد ناوچەكەیان بە لێهاتوویی و سەركەوتنێكی بەرچاوەوە بۆ ماوەی ٥ ساڵ تا رووخانی كۆمار بەڕێوەبرد.

كۆتایی كۆماری كوردستان
لە ٢٦ی ئازاری ١٩٤٦، بەهۆی فشاری هێزە رۆژئاواییەكان، لە نمونەی ئەمریكا، یەكێتی سۆڤییەت پەیمانی بەحكومەتی ئێرانیدا، كە لە باكووری ئێران دەكشێتەوە.

ئەمە بووە هۆی دابڕانی كۆماری مەهاباد لە سۆڤییەت و دواجار بووە هۆی داڕمانی، پشتگیرییەكان بۆ قازی محەمەد لە كەمبوونەوەدا بوون، بەتایبەتی لە نێوان خێڵە كوردەكاندا كە لە سەرەتادا پشتگیرییان لێدەكرد.

بەرهەم‌و سەرچاوەی داراییان نەماو شێوازی ژیانیان بەهۆی دابڕانەكەوە بەرەو سەختی چوو، یارمەتی دارایی و سەربازی لە سۆڤێتەوە نەماو خێڵەكان هیچ هۆكارێكیان بۆ پشتگیریكردنی قازی محەممەد نەئەبینییەوە.

زۆرێك لە خێڵەكان قاز‌ییان بەجێهێشت

زۆرێك لە خێڵەكان قاز‌ییان بەجێهێشت، لە ٥ی كانوونی یەكەم، ئەنجوومەنی شەڕ بە قازی محەمەدیان راگەیاند، رێ لە هەر پەلامارێكی سوپای ئێران دەگرن، كە بكرێتە سەر ناوچەكە.

لە ١٥ی كانوونی یەكەم، سوپای ئێران هاتە ناوچەكە و دەستی بەسەر مەهاباد دا گرت، لەگەڵ هاتنیان، چاپخانەی كوردییان داخست، فێركردنیان بە زمانی كوردی قەدەغە كرد، هەر كتێبێكی كوردییان بدۆزیایەتەوە ئەیانسوتاند.

لەسێدارەدانی قازی محەمەد و هاوڕێكانی
لە بەیانی ٣٠ی ئازاری ١٩٤٧ پێشەوا قازی محەمەد و حەمەحوسێن خانی سەیف قازی ئامۆزای و ئەبولقاسم سەدر قازی برای دوای حوكم دران لە دوو دادگای نایاسایی و رووكەشیدا لە مەیدانی چوارچرای شاری مەهاباد، واتە هەر لەو شوێنەی لە ٢٢ ی كانوونی دووەمی ١٩٤٦ كۆماری كوردستان لێی راگەیەندرابوو، بە تۆمەتی ناپاكی لە دەوڵەتی ئێران لە سێدارە دران.

پەخشی راستەوخۆی رادیۆ پۆلەتیک