یەكێتی و گۆڕان دوو دیوی یەك دراو

ئەم بابەتە 12 جار بینراوە

گفتوگۆو دانوستاندن دەستە خوشكێكی دانەبڕاوی دیالەكتیكن، چونكە لە گفتوگۆدا كۆمەڵێك ئەنجامی ئەرێنی چارەسەرەكان دێنە ئاراوە، كە نەك تەنیا سوودی دەبێت بۆ دوو لایەنی یەكێتی و گۆڕان، بەڵكو تەنیا دەركەو دەروازەیەكیشە بۆ كاری سیاسی هاوبەش و (گشت)، چونكە سیاسەت لەباڵاترین چەمكەكانیدا رەتكردنەوەی توندوتیژییە و دوا ئامانجیشی گەیشتنە بە یەكێتی و یەكگرتوویی كۆمەڵگە، سادەترین پێناسەی سیاسەت، كە بۆ ئەم بابەتەی ئێمە بشێت بریتییە لە یەكێتی و یەكگرتوویی كۆمەڵگەو دەسەڵات و نەتەوە، ئەو یەكگرتووییەش ئامانجدار، جەدەلی، لێكدژ و تەنیا ناسنامەی فرەیی و جیاوازییەكانە.

سیاسەت، یەكگرتوویی بواری سیاسی كۆمەڵگەی لەسەر بنیاتدەنرێت، چونكە دەستەواژەو دەربڕینێكە بۆ “گشت”و “هاوبەش” لەنێوان سەرجەم هاووڵاتیان و دەستەو كۆمەڵەو چینە كۆمەڵایەتییەكان.

سیاسەت دەربڕینی لۆژیكی “واقیع”ە، چونكە هەردوو چەمكی (لۆژیك و واقیع) بەیەكەوە گەشەدەكەن‌و پێشدەكەون‌و بەیەكیشەوە پاشەكشە دەكەن و دەكەونە مەترسییەوە.

بینیمان جیابوونەوەی گۆڕان و چی زیانێكی لە پرۆسەی سیاسی و پاشەكشەی دیوكراسی كۆمەڵگەی كوردەواریدا، یەكێتی بەر لە دابڕانی گۆڕان باڵانسی هێزو تاكڕەوی حیزبایەتی ڕاگرتبوو، پارتیش ئەو حیزبە نەبوو یاری بە موقەدەسات و قوت و ژیانی خەڵكی كوردستان بكات .

گۆڕانیش خۆی تاقیكردەوە، نە یەكێتی پێقوتدرا، كە چووە دەسەڵاتیشەوە ئەوەندەی تر قوڕی هەژموون و باڵادەستی پارتی خەستتر كردەوە لە پرۆسەی سیاسیدا .

یەكێك لەتایبەتمەندییە بەرزو باڵاكانی كۆمەڵگە پێشكەوتووەكانی جیهان یەكگرتوویی و یەكێتی بوارە سیاسییەكانیانە، كە لە چوار چێوەیدا ڕێڕەو و ئاراستە جیاوازو جۆراو جۆرو لێكدژەكان بەریەكدەكەون… نموونەش یەكێتییەكی دیالەكتیكی نێوان دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنە، ئەو یەكێتییەی سیستمە دیكتاتۆری و تۆتالیتاری و سەركوتكەرەكان دان بە بوونیدا نانێن، هەر ئەو یەكێتییەی نێوان یەكێتی و پارتی بەر لە گۆڕان بوو، ئارامی سیاسی و دەستاو دەستكردنی ئاشتیانەی دەسەڵاتی لە كوردستاندا ڕەخساندبوو، چونكە لە دونیای سیاسەت و فیكردا حەقیقەتێك چەسپیووە، كە مەحاڵە (شتێك، پێكهاتەیەك) بۆ “دژ”ەكەی بگۆڕێت بەبێ تێكشكاندن یان هەڵوەشاندنەوەی یەكێتییە راستەقینەكە.

گۆڕان لەكاتی ئۆپۆزسیۆنبونیدا ویستی بە توندوتیژی و دونیابینییەكی سیاسی، ئاراستە و دونیابینی جیاوازی پارتی و یەكێتی بگۆڕێت، بەڵام ئەنجامەكەی چی بوو؟ دووكەرتكردن و لاوازكردنی یەكێتی نیشتمانی كوردستان و باڵادەستكردنی پارتی بوو، بەواتابەكی دی نەهێشتنی پرۆسەی دیموكراسیانەی سیاسی و زاڵكردنی تاكڕِەوی و دیكتاتۆریەتی پارتی .

 

گۆڕان لەكاتی ئۆپۆزسیۆنبونیدا ویستی بە توندوتیژی و دونیابینییەكی سیاسی، ئاراستە و دونیابینی جیاوازی پارتی و یەكێتی بگۆڕێت، بەڵام ئەنجامەكەی چی بوو؟

 

ئێستا یەكێتی و گۆڕان گەیشتوونەتە ئەو قەناعەتەی ناتوانن یەكدی رەتبكەنەوە، یەكتری كۆتایی پێبهێنن، بەبێ رەتكردنەوەو كۆتایی هاتنی خودی خۆیان.

یەكێتی‌و گۆڕان لەم ساتە وەختە چارەنوسسازو یەكلاكەرەوەدا لە دوڕیانێكی ترسناكدان چونكە:
-یان چاكسازی بوارەكانی دیموكراسی و گفتوگۆو دانوستاندن، یان كارەسات بۆ خۆیان و كۆمەڵگەكەیان.

-یان دیموكراسی راستەقینەو داننان بە شەرعییەتی یەكتر لە كاری سیاسی، یان شەڕی نێوانیان‌و كاولكاری و برسیكردنی زیاتری زۆنەكەیان بە تایبەتی و كوردستان بە گشتی .

-یان دەربازكردن و ڕزگاركردنی “گشت” و پەرینەوە بۆ كەنارەكانی ئارامی، یان ژێر ئاوكەوتن و خنكاندنی (گشت).

كاتی ئەوە هاتووە یەكێتی و گۆڕان و پارتی و كۆمەڵ و ئەوانیتر، هەموو ئەوانەی ژیانیان خۆشدەوێ و كامەرانی كۆمەڵگەی كوردەواریان مەبەستەو باوەڕیان بە كەرامەتی مرۆڤی كورد هەیە، بادژی شەڕی یەكدی بن و سیاسەتەكانیشیان هۆكارێك نەبێت ڕوەو شەڕ و ململانێی یەكدی، چونكە ئێمە هەتا ئەم ساتەوەختەش ستروكتورو پێكهاتە كۆمەڵایەتی و سیاسیەكانیشمان ئەنجامی شەڕن…

هەروەك (كلاوزو فێش) دەڵێت: جەنگ گەڕانەوەیە بۆ كۆمەڵگە سەرەتاییەكان‌و وەحشیگەری، شەڕ كۆمەڵگە دابەشدەكات بەسەر دوو لایەنی “سەركەوتوو- ژێركەوتوو” سەردەمی (سەردارو كۆیلە)، شەڕ ملكەچكردن و مێگەلی دێنێتە ئاراوەو پەیوەندیەكانی هێز جێگەی پەیوەندییە كۆمەڵایەتی‌و سیاسییەكان دەگرێتەوە، هەروەك ئێستا ڕوودەدات .

 

پێویستە یەكێتی و پارتی و گۆڕان پەنا ببەنە بەر لۆژیكی عەقڵانی لەیەكلاییكردنەوەی كێشەو ململانێ سیاسییەكاندا

 

پێویستە یەكێتی و پارتی و گۆڕان پەنا ببەنە بەر لۆژیكی عەقڵانی لەیەكلاییكردنەوەی كێشەو ململانێ سیاسییەكاندا، چونكە هەروەك “ئەریك فرۆم” دەڵێت: (رەنگە مرۆڤایەتی پێویستی بەدوا جەنگ هەبێت دژی بەرپاكردنی جەنگ) تەنیا سەركردەیەكیش، كە جەنگەكە رابگەیەنێت و تا دوا قۆناغی پێشڕەوی بكات (عەقڵ)ە، عەقڵ وەك جەوهەری مرۆڤ نەك شێوازەكانی بەكارهێنانی فیڵ و هەڵخڵەتاندن، كاری داهێنەرانەو داهاتی كۆمەڵایەتی و مەعریفی، ئەدەب و هونەرو ئاین و فەلسەفەو… هتد چەكی بەكارهاتووی ئەو جەنگەن ، دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لەلایەن حیزبێك یان هاوپەیمانیەكی حیزبییەوە شەڕێكە دژی كۆمەڵگەو بەزاندن و تێپەڕاندنی بوارە سیاسییە كراوەكەی، هەڵگیرساندنی شەڕو پێشێلكردنی مافەكانی مرۆڤ لەمافی سیاسی و مەدەنی و رادەربڕین و ڕۆژنامەگەری و… هتد. هۆكارێكن بۆ مۆنۆپۆلكردن و دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامان و هێز، هەروەك ئێستا لە ئارادایە، جا ئەگەر ئەو پێشێلكردنە هەرچ ناوێكی بە باڵادا ببڕێت، چونكە ئەو پێكهاتەیەی لەسەر هێز دروستبووبێت، بەهێزیش كۆتایی دێت.

پێویستە یەكێتی و پارتی و گۆڕان و ئەوانی دی ، پرسیارێك وەڵامبدەنەوە: چۆن دەتوانن خۆیان لەئەنجامە كارەساتبارەكان بپارێزن، كە لەئەنجامی لۆژیكی هێزو سەركەوتوو ژێركەوتوودا هاتووەتە ئاراوە، چۆن دەتوانن ئۆباڵی برسیكردنی خەڵك بگرنە ئەستۆ؟

بەواتایەكی دی: پارتی دڵی بەوە خۆش نەبێت لە ڕێگەی بەكارهێنانی هێزو بڵاوە پێكردنی چەكدارەوە بارودۆخەكەی چارەسەر كردووە، یەكێتی و گۆڕانیش دڵیان بەوە خۆشنەبێت تا ماوەیەكی دورتر خەڵكی كوردستان بە گشتی و سلێمانی بە تایبەتی لەم بێ موبالاتی و دەست بەكڵاوگرتنەیان خۆشدەبێت، چونكە بەریەككەوتنی قوتی ژیانی هاوڵاتیان توندوتیژی ڕەهاو یەكلاكەرەوە بەدوای خۆیدا دەهێنێ و چارەسەرەكەش ئاڵۆزترو ئەستەمتر دەكات.

یەكێتی و پارتی و گۆڕان درك بەو ڕاستییە دەكەن، كە دەرچوون و بەزاندنی پەیوەندیە سروشتی و زانستییەكەی نێوان هاووڵاتی و دەسەڵات، بوارێكی سیاسی (داخراو) دەخوڵقێنێت، پێچەوانەكەشی راستە: گفتوگۆو گۆڕینەوەی بیروڕاو دۆزینەوەی خاڵە هاوبەشەكان لە ململانێكاندا بوارێكی سیاسی (كراوە)ی ئامانجدار دروستدەكات.

ئەو بوارە كراوەش هاوسەنگی چالاكی و جموجۆڵی سیاسی لەنێوان ئەو هێزەی لە ناوەوە دەردەپەڕێت (دەسەڵات) و ئەو هێزەش ڕووەو ناوەوە كێش دەكرێت (هاووڵاتی)ە، بەڵام ئەگەر بەم شێوەیەی ئێستا بواری سیاسی داخراوی نێوان خەڵك و دەسەڵات و بەردەوام بێت هاوسەنگییەكە تێكدەچێت.

 

پێویستە پارتی ئەوە بزانێت لە هەموو حاڵەتەكاندا دەسەڵاتی چەوسێنەر هێزێكی وەهمیە

 

بەواتایەكی تر هۆكارەكانی كێشكردن ڕوەو ناوەند زاڵدەبێت و هێزە جۆراو جۆرەكانی كۆمەڵگەش كێش و لوش دەكات، لەئەنجامیشدا سەركوتكردن و بەكارهێنانی هێز لەلایەن دەسەڵاتەوە دێتە ئاراوەو كۆتاییەكەشی رون و ئاشكرایەو لە ئەنجامی فشارەكانی نێو بازنە داخراوەكەی ناوەنددا بازنەكە لەتوپەت دەبێت و هەموو ئەو شتانە هەڵدێنێتەوە كە هەڵی لوشیون و قوتی داون.

رەنگە زیاتر پێویستی بە رونكردنەوەو ئاسانكاری هەبێت: ئەگەر دەسەڵاتی ئێمە بیەوێت لەڕێگەی سەركوتكردنی دەنگە جیاوازەكانەوە ناكۆكیەكان ڕووەو ناوەندی دەسەڵات كێش بكات و كپ و خامۆشیان بكات، ئەوە پاش ماوەیەكی كورت بازنە داخراوەكەی دەسەڵات جێگەی ئەو هەموو ناكۆكی و رەنگ و شێوەو بیركردنەوە جۆراو جۆرەكانی تێدا نابێتەوەو بازنەكەش خۆی لە خۆیدا لەنێوان هەرسێ حیزبی دەسەڵاتدا هێندە كێشمە كێش و گوشینی بەخۆوە دیووە، بواری كشان و گەورەبوونی ئەو داخوازی و رەنگە جۆراوجۆرانەی نییەو لە ئەنجامدا دەتەقێتەوەو ئەوەی قوتی داوەو هەڵی لوشیوە دەیهێنێتەوە، چونكە لەو كاتەدا سەرجەم هێزە بەریەككەوتوو ، پێچەوانەو لێكدژەكان ئاراستەو سەنگ و قورساییان ڕووەو تێكشكاندنی بازنە داخراوەكە دەبەن.

پێویستە پارتی : ئەو ڕاستیە بزانێت كە هێزەكەی لەبواری ناوخۆو دەرەوەدا لەهێزو ئەكتیڤی ئۆپۆزسیۆن و هاوبەشەكانی دەسەڵاتەوە وەردەگرێت و لاوازی دەسەڵاتەكەشی لە دووبوارەدا (ناوخۆو دەرەوە) لاوازی ئۆپۆزسیۆن و هاوبەشەكانێتی ، یان دەبێت دان بەوەدا بنێت كە حزبێكی دیكتاتۆرو چەوسێنەرە، بەڵام ئەو هێزە زۆرەی دەسەڵاتی دیكتاتۆریش راستە لەناوخۆدا باڵادەستە بەڵام لەیەكەم تاقیكردنەوەی هێزە دەرەكیەكاندا وەكو شێرە بەفرینە دەتوێتەوە، هەروەكو كورد دەڵێت ( لە ماڵەوە شێرو لە دەرەوە ڕێوی ) ، ئەوە ڕیفراندۆم و ئەوەش دەرەنجامەكانی ، ئەوە سەرنەچەمان و ئەمەش تكا كردن بۆ ئاشتبونەوە لەگەڵ بەغدا .

پێویستە پارتی ئەوە بزانێت لە هەموو حاڵەتەكاندا دەسەڵاتی چەوسێنەر هێزێكی وەهمیە، چونكە سەرچاوەی هێزی بەرجەستەیی و واقیعی بۆ دەسەڵات سێ گۆشەیەكی لێكدراون (نیشتمان، یاسا، ئازادی) ئەگەر یەكێك لە لاكانی لە دەستبدات ، بوون و قەوارەو واتاكەی لە دەستدەدات، یاخود ماهیەت و جەوهەرەكەی نامێنێت.

پێویستە گۆڕانیش ئەو ڕاستیە بزانێت كە ئەوان گۆڕانەكەی سەردەمی كاك نەوشیروان نین و سیاسەتیش داننانە بە یەكتایی واقیع و ماقوڵبوونی ئەو واقیعە، دانبنێن بەوەی كە سیاسەت بەشداریكردنێكی ئەرێنیە لەكاروباری گشتیداو مافێكیشە لەمافەكانی مرۆڤ و هاوڵاتیبوون ، تەنها بەو دانپێدانانەش بوارێكی سیاسی هاوبەش دێتە ئاراوە كە تێیدا یەكێتی و یەكگرتوویی هاوپەیمانیە سیاسی و ئایدۆلۆژیەكان دێتە ئاراوە ، لێرەدا مەبەست لكاندن و یەكگرتنی یەكێتی و گۆڕان نیە بەشێوەیەكی ئایدۆلۆژی یان سیاسی كە لەیەكەوە نزیكن ، بەڵكو هەستكردن و بەرپرسیارەتی و هەست و ئیرادە و ئازادی هەڵبژاردنی ئەگەرەكانە لەیەككاتدا.

 

پێویستە گۆڕانیش ئەو ڕاستیە بزانێت كە ئەوان گۆڕانەكەی سەردەمی كاك نەوشیروان نین

 

بەڵام كەرتبوون و پارچە پارچە بوونی بوارو مەودای سیاسی یەكێتی و گۆڕان دوو هۆكاری سەرەكی لە پشتەوەیە:

یەكەم: دواكەوتوویی كۆمەڵگەكەمان… ئەو دواكەوتووییەی بە توندو تۆڵی و تۆكمەیی ستروكتورو پێكهاتە و ڕێكخستن و پەیوەندیە كۆمەڵایەتیە داخراوەكان دەناسرێتەوە، هەر ئەو سترەكتورەش بوارە سیاسیەكەی رەخساندوە، پارتە سیاسیە هاوچەرخەكانیشمان بنەماو دیدو بۆچوونی خێڵێكی سیاسی بەسەریاندا زاڵە… ئێستەش لە هەردوو پارتە سیاسیە دەسەڵاتدارەكەو سەرجەم ئۆپۆزسیۆنەكانیشماندا پەیوەندی خێڵا و عەشرەت و دیوەخان ڕۆڵێكی كاریگەر دەگێڕن.

دووەم: تێكچوون و هەڵبەزو دابەزی و هەڵوەشاندنەوەی چینایەتیمان و هەرەسی چینی ناوەند چونكە ستروكتوری بەرهەمهێنانی كۆمەڵایەتیمان بەتایبەتی (ئابوری، روناكبیری، پەروەردەیی و سیاسی) حاڵەتێكی نائارامی ئەوتۆی بەخۆوە گرتوە لەماوەیەكی زۆر كورتدا رەنگە جێ گۆڕكێ و توانا ئابوری و بونیادی مەعریفی و پەروەردەیی و سیاسیمان بێتە ئاراوە.

لەژێر ڕۆشنایی ئەو خاڵانەی سەرەوەدا دەتوانین بڵێین تەنها دوو مەرجی سەرەكی هەیە بۆ چاكسازی و گۆڕانكاری ئەم بارودۆخە قەتیسماوەی ئێستامان ، ئەوانیش یەكگرتنەوە یان یەكڕیزی یەكێتی و گۆڕانە ، دوای ئەوەش یەكێتی و یەكڕیزییە لەگەڵ پارتیدا ، بەپلەی یەكەم دەسەڵاتی سیاسی دانبنێت بەو گەندەڵیانەی ئەم بارودۆخانەیان خوڵقاندوەو بەشێك لە لێپرسراوێتی و بەرپرسیارەتیەكەی بگرێتە ئەستۆ، یەكێتی و گۆڕانیش لە قولەی قافی كەللە ڕەقی و بێنە خوارە، چونكە ئەگەر هەردوولا هەروەكو كورد دەڵێت “سواری كەللەی خۆیانبن و نەیەنە خوارێ هەردوو لایان لە مەترسیدان، چونكە سەرچاوەو چاوگی هێزو شەرعیەتەكەشیان و هەتا بونیشیان لە مەترسیدایە، مەبەست لەبوونی هەموومان (وڵات و یاساو ئازادی)یەكەمانە.

سەمەد زەنگەنە

پەخشی راستەوخۆی رادیۆ پۆلەتیک