ئەمریکا و شیعە، ئایندەی عیراق

ستراتیژی گۆڕینی سیستمە سیاسییەکان لەو وڵاتانەدا کە بەرژەوەندی ئەمریکا دەخوازێت، رەگوریشەیەکی دوورودرێژی هەیە و نەخشەیەکی ورد و تەواویشی هەیە لە دەزگای هەواڵگری ئەمریکادا، لەم روانگەیەشەوە نمونەی چەند وڵاتێک هەیە ئەمریکا و دەزگای CIA دەستیان لە گۆڕینی سیستمە سیاسییەکانیاندا هەبووە، بەڵام دواجار بەسوودی ئەمریکا نەشکاونەتەوە.

لە نمونەی ئەفغانستانی 1979 ــ 1989، ئێرانی کۆتایی (شا) لە ساڵی 1979 ، هەروەها عیراقی 2003، دەتوانین بڵێین لە لوبنانی 1982شدا کە ئیسرائیل بەیروتی داگیرکرد و حکومەتێکی نوێی بەسەرۆکایەتی بەشیر جومەیل پێکهێنا، ویستی ئەمریکییەکانی لەسەربوو، بەڵام لوبنانیش ئامانجێکی گەورەی نەدایەدەست ئیسرائیل و ئەمریکا. ئەگەر وردتر بڕوانینە سێ نمونەی ئەفغانستان و ئێران و عیراق، ئەوا دەکرێت بڵێین: ئەمریکا لە گۆڕینی هەر سێ سیستمەکەدا نەیتوانیوە بگاتە ئامانجە سیاسییەکەی خۆی و بچێتە قوڵایی دەسەڵات و خاکەوە.

ــ لە ئەفغانستاندا کە ئەمریکا لەبەرامبەر سۆڤیەت و کۆمۆنیستەکاندا، نەجیبوڵڵای لابرد و لە هەموو لایەکی جیهانەوە ئیسلامییە توندڕەوەکانی گواستەوە بۆ ئەفغانستان، دواجار بووە مەترسی بۆ بەرژەوەندییەکانی خۆی و ناچار بوو ئەو وڵاتە جێبهێڵێت.

ــ لە ئێرانیشدا کە بەپێی ئەو نامەیەی (شا) بۆ (ئەنوەر سادات)ی میسری دەنێرێت و باسی سیناریۆکانی دوورخستنەوەی دەکات لە دەسەڵات، بەو پێیە بێت ئەمریکا هۆکاری یەکەم بووە لە گەڕاندنەوەی خومەینی و گۆڕینی سیستمە پاشایەتییەکەی ئێران (1921 ــ 1979) کە تەمەنی 58 ساڵ بوو و دانانی سیستمێکی کۆماری لە جێگەی، وەک روونیشە ئەمڕۆ ئەمریکا دیسان لەگەڵ ئەم ئەزموونەشدا ناکۆک و لە ململانێدایە.

ــ سێیەم ئەزموون، عیراقە، ئەم ئەزموونە بۆ ئەمریکییەکان هیچی ئەوتۆی جیاواز نییە لە ئەزموونەکەی ئەفغانستان و ئێران، ئەگەر چی لەسەرەتای روخاندنی دەسەڵاتەکەی سەدام حسێنەوە ئەمریکا ویستی حکومەت و دەوڵەت لە سێنتراڵبوون دووربخاتەوە و بەرگری لە هەژموونی ئێران بکات، بەڵام رووداوەکانی رۆژانی رابردوودا پێماندەڵێت : گۆڕینی سیستمی سیاسی لە عیراقیش بە قازانجی ئەمریکییەکان نەبووە.

لەم گۆڕانکاریانەدا، ئەوەی ئەمریکا ویستوویەتی شتێک بووە و ئەوەی سروشتی دەسەڵات لەم سێ وڵاتەدا هەیبووە شتێکی دیکە بووە، ئەو دەسەڵاتدار و سەرۆک وڵات و حکومەتانەی کە بوونەتە خاوەن بڕیار لەم سێ وڵاتەدا نەیانتوانیووە لە جوغز و ژینگەی سروشتی خۆیان بچنە دەرەوە، دواجار چونەتەوەسەر ئەو رەوتە مێژووییەی خۆیان بەرامبەر ئەمریکا، هەر ئەمەشە وەهای لە ئەمریکییەکان کردووە کە مێژوویەکی زۆرە لە خۆیان دەپرسن “بۆچی رقیان لێمانە؟”

پەیامی هەندێک لە شیعەکانی ئەمڕۆی عیراق بۆ ئەمریکا کە داوای چوونەدەرەوە لە عیراق دەکەن، ئەوە پشتڕاست دەکاتەوە کە ئەو ئۆپۆزسیۆنەی پێش 2001ی عیراق کە لە رێگەی ئەمریکاوە گەیشتۆتەوە عیراق، ناتوانێت لە ژینگە و سروشتی عیراقیانە ــ مەزهەبیانەی خۆی لابدات و بچێتەناو دنیایەکی دیکەوە کە هی ئەو نییە و ئەمریکا دەیەوێت بەسەریاندا بیسەپێنێت.

ئەمریکا چەندە بیەوێت لەرووی بڕیار و ستراتیژ و ئامانج و بەرژەوەندییەوە، حکومەت و سەرکردە شیعییەکانی عیراق بە ئەمریکی بکات، ناتوانێت، ئەو سەرکردە شیعییانەش بە جۆرێک لەجۆرەکان بۆئەوەی خۆیان وەک سیاسی سەربەخۆ و تەسلیمنەبوو بە ئەجێندای خۆرئاوایی و ئەمریکی پیشان بدەن، هەڵگری گوتاری کرانەدەرەوەی ئەمریکان لە عیراق، تا ئەو سەرکردە شیعیانەش خاوەن ئەم گوتارەبن ئایندەی عیراق لەبەردەم مەترسی و ئاڵۆزی زیاتردا دەبێت و ئەمریکا هەرگیز رێگەنادات وەک شکستخواردوویەک لە عیراق بکرێتە دەرەوە، لێرەشەوە ئەو بۆچوونەی (رەندە عەلەمەدین) نزیک دەبێتەوە لە راستی کە لەساڵی 2004 دا دەڵێت “ئیدارەی ئەمریکا لە دوورمەودادا ناتوانێت هیچ شتێکی عیراق کۆنترۆڵ بکات”.

ئازاد ئیبراهیم ئەحمەد

قەیوان گروپ

 


مایۆرکا سیتی جوانییەک لە دڵی سروشتدا